Nét đẹp văn hóa Mường tỉnh Hòa Bình ( Phần 3 )

HomeVăn Hóa

Nét đẹp văn hóa Mường tỉnh Hòa Bình ( Phần 3 )

Nét đẹp văn hóa Mường tỉnh Hòa Bình ( Phần 3 ) Phần Cuối Tiếp tục với Văn Hóa Mường Hòa Bình Phần 2 ( bạn click đây để xem chi tiết ) Thì đầu hồi

Những nét về bản Lác – Mai Châu dành cho du khách muốn ghé thăm thử một lần
Nếu chưa được khám phá Hòa Bình thì bạn đã thiếu xót trong từ điển điểm đến trong đời của bạn rồi !
Đừng nên bỏ qua những địa điểm du lịch Hoà Bình nổi tiếng

Nét đẹp văn hóa Mường tỉnh Hòa Bình ( Phần 3 ) Phần Cuối

Tiếp tục với Văn Hóa Mường Hòa Bình Phần 2 ( bạn click đây để xem chi tiết )

Thì đầu hồi nhà người Mường bao giờ cũng có một chiếc đuống và một cối tròn. Có thể khi nghe đến từ này nghe có vẻ rất lạ nhưng đây là dụng cụ chuyên dụng của người dân bản xứ tại đây để vò thóc, đồng thời nó cũng có tác dụng khác nữa là dùng để thay thế dụng cụ báo hiệu khi có những tổ chức sự kiện lớn như : đám ma, đám cưới.. Bên cạnh đó thì đuống được chị em phụ nữ biến tấu thành dụng cụ để tạo ra tiếng nhạc và chơi nhạc thành những bản nhạc vui trong những dịp ngày lễ tết, hội hè, hay chào mừng khách đến nhà.. Gầm nhà sàn thoáng nhưng đó cũng là nơi sử dụng cất các dụng cụ sản xuất như : Cày, bửa, cuốc, liềm và nhốt trâu bò, gia cầm..

Xem thêm

Ngày nay không ai còn để đuống và nhốt trâu bò dưới gầm sàn như trước nữa. Nhà sàn Mường ở Hoà Bình thường có hai cầu thang, gọi là cầu thang chủ và cầu thang khách. Cầu thang chủ đặt ở gian cuối dành riêng cho phụ nữ đi lại. Cầu thang khách đặt ở gian đầu dành cho khách và nam giới. Điều này khác hẳn với ngôi nhà có một cầu thang của người Mường ở tỉnh Phú Thọ. Người Mường Phú Thọ quan niệm: Nhà hai cầu thang sẽ mang lại sự xui xẻo, của cải sẽ không giữ được trong nhà “vào đầu này, ra đầu kia”, nên cả vùng không thấy có loại nhà hai cầu thang. Trên sàn, nhà của người Mường ở các nơi đều có hai bếp: bếp chủ và bếp khách. Bếp chủ ở bên trong để nấu nướng, sưởi lửa. Bếp khách để bên ngoài. Bếp chính được đặt ở pên cloong (bên trong) và pên đượi (bên dưới nhà sàn).

Nơi đây ít có cửa voóng (cửa sổ) và gần vại nước (khạp khau). Ở gian ngoài, gian khách cũng có một bếp phụ ở pên đượi (bên dưới). Bếp ở gian khách chỉ dùng để sưởi, hong khô các vật dụng… và đun nước pha trà. Trên bếp lò chính ở gian trong, người ta làm một cái giá to và vững chắc (khưa) để sấy khô các lương thực, thực phẩm như: ngô giống, lúa giống và sấy khô thịt trâu, bò. Lò bếp là một cái khung hình vuông, cũng có thể là hình chữ nhật rộng chừng hơn 1m2, ghép bằng những tấm ván dày, bên trong có nện đất, đặt ngay trên mặt sàn. Trong lò bếp người Mường, dù cho đến khi có kiềng sắt, người ta vẫn dùng ba hòn nục (còn gọi là ba ông đầu rau – người Kinh). Ba hòn nục tượng trưng cho vua bếp (bua bêp). Việc dâng cúng vua bếp, người dân làm vào các dịp có nấu nướng lớn, còn mâm cúng không nhất thiết đặt cạnh bếp lò, có thể đặt ở ôông côông (thần thổ địa). Điều đặc biệt, người Mường rất cẩn thận trong sử dụng bếp, tuyệt đối kiêng kỵ không được làm ô uế lò bếp.

Khách đến nhà chơi cũng được gia chủ thân tình tiếp chuyện bên bếp lửa rất đồng thắm tình làng nghĩa xóm. Nói văn hóa không chỉ riêng người Mường nhưng ở phía Bắc chắc ai cũng có thể nhận ra rằng cái lễ nghĩa tiếp khách rất được trân trọng và để ý đặc biệt. Trong những ngày đông giá rét, mâm cơm thường được dọn ngay cạnh bếp lửa. Sự quây quần giữa thế hệ ông bà, con cháu đã mang tới sự ấm cúng gia đình quanh bếp lửa sưởi ấm và những câu chuyện kể, những lời khuyên luôn được truyền đi các thế hệ sau này. Thường người Mường ít khi để bếp tắt, nếu không đun nấu thì sẽ ủ than dưới lớp tro, khi cần chỉ thổi lên là được và như vậy, bếp luôn có hơi ấm. Ngọn lửa ấm áp của bếp nhà sàn thể hiện nét sinh hoạt văn hoá đoàn kết, ấm cúng và thân thiện của bà con dân tộc Mường đã được lưu giữ qua bao thế hệ từ hàng trăm năm nay.

Điểm độc đáo của nhà sàn Mường là có nhiều bộ phận cấu thành, trong đó, mỗi bộ phận lại có những tác dụng, ý nghĩa riêng. Có thể nói sự tỉ mỉ đó cũng đã tạo nên con người Mường họ cũng rất nguyên tắc theo cách của riêng họ, có thể thấy trước khi bắt đầu bước chân lên sàn thì họ phải rửa chân ở “mọôc chạn”  đựng nước sạch.

Giải thích thêm : Mọôc chạn có thể  một cái bể đục từ đá, một cái chĩnh, cái chum nhỏ hoặc đơn giản  3-4 cái ống bương chôn chụm một chỗ. Ngày Tết, người Mường thường cắm một cây nêu ngay bên cạnh mọôc chạn để cho tổ tiên biết chỗ rửa chân mà lên nhà sàn.

Trong những ngày Tết, người Mường thường cắm một cây nêu ngay bên cạnh Mọôc chạn để nhận biết đó là nơi mà người gia đình khi vào trên nhà thì phải rửa chân trước khi bước vào. Sau khi rửa chân sạch thì bước tiếp theo sẽ phải qua cầu thang. Kể ra thì có vẻ nó giống như một công thức toán học buộc phải làm từng bước nhưng phong tục vốn là phong tục thời xưa là thế.“ Màn” (cầu thang) lên nhà sàn Mường thường là thang gỗ được đẽo thành hình chữ nhật và cũng có khi để nguyên thân cây gỗ tròn và chỉ cắt bậc vào chính thân cây đó. Tuy nhiên, theo bài viết của phần 1 trước đó chúng tôi cũn g nhắc tới việc nhà phải cửa là số lẻ thì ngay tại thiết kế bậc thang họ vẫn theo nguyên tắc để số lẻ. Màn cửa sẽ không dựng thẳng vào cửa chính, như nhà thời bây giờ chúng ta không sử dụng màn nhưng nếu sử dụng thì nguyên tắc này vẫn đúng là màn phải dạt qua 1 góc bên phải hoặc bên trái nhưng chúng ta sẽ không để ý chi tiết vuông góc hay không vì chỉ cần qua một bên là được nhưng đối với người Mường thì cần đặt cạnh một cái sảnh gỗ và vuông góc với chiều đón nóc nhà. Nếu mà để tìm được thợ xây đẹp và tỉ mỉ chúng tôi nghĩ chỉ có người Mường là phù hợp nhất cho công việc này.

Nhà sàn của dân tộc Mường không chỉ là một giá trị vật chất hiện hữu giá trị lâu đời cùng với nền văn hóa rất đặc biệt trong khu vực sinh sống của vùng Tây Bắc mà ở ngôi nhà họ có một không gian rất riêng, chứa đựng tinh thần, giá trị nhân sinh, tín ngưỡng, phong tục truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và gìn giữ nó theo suốt chặng đường lịch sử của người Mường. Nhà sàn Mường không chỉ là một giá trị vật chất có bề dày lịch sử mà còn hàm chứa trong nó nhiều giá trị tinh thần đáng trân trọng, đó là: Tôn trọng ông bà, tổ tiên, tôn trọng người già; lòng hiếu khách, tôn trọng khách; tôn trọng giá trị gia đình, tình nghĩa vợ chồng thuỷ chung; khát vọng về một cuộc sống no ấm bình yên; tôn trọng thần linh và các lực lượng siêu nhiên trong quan hệ trực tiếp với cuộc sống con người. Vẻ đẹp bình dị, ấm cúng mà duyên dáng của nhà sàn Mường chỉ được tôn lên khi nó gắn với quần thể bản Mường, ẩn hiện trong cái dịu ngọt, huyền bí của thiên nhiên xứ Mường.

Chúng ta có thể nhận thấy những giá trị thiên liêng đều gắn bó ngôi nhà sàn cổ kính của người Mường họ gần như đã dành tất cả thứ tinh hoa, tốt đẹp nhất cho từng chi tiết nhà sàn, sự tỉ mỉ và lòng biết ơn cũng như tôn trọng giá trị gia đình, mong muốn luôn được thần linh che chở cùng với rất nhiều điều khác người Mường luôn nằm trong thiểu số những văn hóa, lối sống đặc biệt so với nhiều dân tộc còn xót lại ở mảnh đất hình chữ S của chúng ta phải không.

Với cách sử dụng các nguyên liệu sẵn có ở địa phương, người Mường đã tự đồng nhất, hòa mình vào thiên nhiên. Họ không sử dụng các nguồn tài nhiên rừng bừa bãi dù rằng chúng ta vẫn thấy nhà sàn cất bằng gỗ, dụng cụ trong nhà gỗ nhưng họ lại biết cách gìn giữ tài nguyên núi rừng luôn đồng hành để tạo sự cân bằng đó là điều rất quý giá mà chúng ta nên nhận thức được tầm quan trọng núi rừng, một sự cần bằng giữa con người và môi trường một cách bền bỉ lâu dài. Ở Hòa Bình, khí hậu nhiệt đới gió mùa, cần một ngôi nhà ở thoáng mát, nên dân tộc Mường chọn phương án kiến trúc nhà khung cột là hoàn toàn hợp lý.

Hiện nay, một số người dân tộc Mường cũng đang chuyển sang mô hình gạch tuy nhiên họ vẫn ở song song. Khi được hỏi vậy xây nhà gạch để làm gì thì họ trả lời rất mộc mạc xây thì cứ xây, nhưng lại không ở trừ khi những lúc mưa bão lớn thì nhà sàn lại không an toàn họ sẽ trú ở nhà gạch, thấy vậy thì nhà sàn đôi lúc cũng chưa thực sự nơi lý tưởng để tránh những cơn bão. Tuy nhiên cũng có nhiều tỷ lệ người quay lại nhà sàn thành một phong trào rộng lớn, vấn đề ý thức được nhắc đến là việc nhà sàn sẽ không còn tốt như thời xưa lý do chính ở đây đó chính là do tài nguyên gỗ đã bị khai thác tàn phá nặng nề nên việc sư dụng gỗ lớn tốt đã không còn nữa. Gỗ lớn không còn khi rừng bị tàn phá. Lối vì kèo không đục mộng chỉ gác lên nhau không thực hiện được nữa, người Mường đành dùng lối vì kèo giá chiêng hay chồng giường của người Kinh, cây gỗ nhỏ hơn, có đục mộng lắp vào nhau cho chặt. Một thực trạng đáng buồn cho tài nguyên rừng chúng ta, nên việc thúc đẩy xây nhà gạch sẽ giúp rất nhiều cũng như giảm việc khai thác tài nguyên rừng hiệu quả.

Như vậy nhà sàn của đồng bào Mường là một biểu hiện sinh động, đặc sắc của văn hoá vật chất từng gắn bó máu thịt với sinh hoạt hàng ngày của đồng bào qua nhiều thế hệ. Trong cấu trúc truyền thống, nhà sàn Mường là một kiến trúc đa năng, ngôi nhà thoả mãn nhiều nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của mỗi gia đình. Kiểu dáng nhà sàn Mường cũng là một nét riêng làm phong phú thêm văn hoá nhà sàn của các dân tộc Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Như vậy nhà sàn chính là cốt lõi của bản sắc văn hóa ở đây.    

Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế thị trường theo định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước, lĩnh vực văn hóa có nhiều biến đổi. Do vậy, nghiên cứu về văn hóa nhà sàn và vấn đề bảo tồn, kế thừa, phát huy các giá trị tốt đẹp của văn hóa nhà sàn dân tộc Mường trong cuộc sống đương đại là việc làm vô cùng cần thiết.

Chúng tôi xin cảm ơn quý độc giả luôn gắn bó với chúng tôi trong 3 phần của Văn Hóa Mường – Hòa Bình. Cảm ơn nhà tài trợ Du Lịch Nam Á Châu chuyên tổ chức tour miền tây tết 2021

Xem thêm

Đặt tour Mộc Châu – Sơn La  Mù Căng Chải giá rẻ : liên hệ 0903 847 068 – Thuê xe ô tô tết giá rẻ nhất

Xem thêm

%d bloggers like this: